SGK’dan Köklü Reform Engelli Emekliliği Sistemi Tamamen Yenilendi

Özgür Erdursun konu ile alakalı gelişmeleri son yazısında kalem aldı. 15 Ocak 2025 tarihinde yürürlüğe giren 7538 sayılı Kanun ile birlikte sistem köklü bir biçimde değişti ve engellilik statüsü yerine artık "çalışma gücü kaybı oranı" esas alınarak emeklilik mümkün hale geldi.

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yayımlanan genelge ile birlikte 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na dayalı "engelli vergi indirimi belgesi" artık emeklilik süreçlerinde kullanılmayacak. Bu tarihten sonra vergi indirimi alınsa dahi emeklilik hakkı sağlamıyor. Ancak 15 Ocak 2025 tarihinden önce başvuru yapan 4/a sigortalıları için eski hükümler geçerli olacak ve bu kişiler hak kaybına uğramayacak. Yeni sistemde engelli emekliliği kavramı tamamen ortadan kalkarken, yerine çalışma gücü kaybı oranı getirildi.

Çalışma Gücü Kaybı Sistemi Nasıl İşleyecek?

Yeni sistemin temel mantığı, kişinin hastalığının adına değil, bu hastalığın günlük yaşamını ve çalışma kapasitesini ne ölçüde etkilediğine bakmak üzerine kurulu. Artık emeklilik için yüzde 40-59 arası çalışma gücü kaybı oranı aranıyor ve değerlendirme Erişkinler İçin Engellilik Yönetmeliği kriterlerine göre yapılıyor. Bu nedenle her hastalık otomatik olarak emeklilik nedeni sayılmıyor; ancak EK-1 Hastalık Listesinde yer alan ciddi rahatsızlıklar genellikle yüzde 40 ve üzeri rapor alma potansiyeline sahip durumda.

Prim ve sigortalılık süreleri de yeniden düzenlendi. İlk kez 2008'den önce sigortalı olan ve artık çalışma gücü kaybı ile emekli olacak kişiler için yüzde 50-59 kayıp oranında 16 yıl sigortalılık ve 3700 gün prim şartı aranırken, yüzde 40-49 kayıp oranında 18 yıl sigortalılık ve 4100 gün prim şartı aranıyor. Böylece vergi indirimine dayalı eski "3600-3700-4000 gün" yapısı tamamen terk edilmiş oldu.

Aylık Bağlama Oranlarında Koruma Getirildi

Yeni düzenlemenin en önemli yeniliklerinden biri de aylık bağlama oranında alt sınır korumasının getirilmesi oldu. Eskiden bazı engelli emeklilerin aylık bağlama oranı çok düşük çıkıyor ve bu durum mağduriyetlere yol açıyordu. Yeni sistemle birlikte 5400 gün üzerinden bağlanan aylıklar için aylık bağlama oranı en az yüzde 30 olacak. 2000-2008 dönemi için hesaplanan kısmi aylıkta ise aylık bağlama oranı en az yüzde 60 olarak belirlendi.

Kontrol muayenesi usulleri de yeniden tanımlandı. SGK artık tüm kontrol çağrılarını Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapacak ve rapor değerlendirmeleri yalnızca yetkili hastanelerden alınmış belgelerle gerçekleştirilecek. Engel oranı yüzde 40'ın altına düşerse aylık kesilebilecek. Engelli raporlarının formatı da standart hale getirildi ve eski tip raporlar artık kabul edilmeyecek. Tüm değerlendirmeler Erişkinler İçin Engellilik Yönetmeliği çerçevesinde yapılacak.

Hangi Hastalıklar Çalışma Gücü Kaybı Kapsamında Değerlendiriliyor?

Yeni sistemde yüzde 40 ve üzeri çalışma gücü kaybı oranı alabilen hastalık grupları oldukça geniş bir yelpazede belirlendi. Epilepsi (ayda üçten fazla nöbeti olanlar), inme-felç-beyin damar hastalıkları, Parkinson ve benzeri hareket bozuklukları, serebral palsi, omurilik yaralanmaları ve kas hastalıkları, Multipl Skleroz (EDSS 5,5 ve üzeri), demans gibi nörolojik hastalıklar bu kapsamda yer alıyor.

Ağır psikiyatrik hastalıklar (şizofreni, şizoaffektif bozukluk, bipolar bozukluk, otizm spektrumu), ileri derecede görme ve işitme kayıpları, metastatik kanserler, ağır kan hastalıkları (talasemi majör, orak hücre), uzuv kayıpları, romatizmal hastalıklar, karaciğer ve bağırsak hastalıklarının ileri evreleri, ağır cilt hastalıkları, kalp hastalıkları (NYHA 3-4 kalp yetmezliği), böbrek hastalıkları (diyaliz hastaları), endokrin ve metabolik hastalıklar, solunum hastalıkları ve AIDS'in ileri evresi de çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendiriliyor.