Bir Uşak Halısı, Bir Osmanlı Padişahı ve 327 Yıllık Gizem
Satışa sunulacak 17. yüzyıl başlarına tarihlenen bir Anadolu halısının, Uşak’ta dokunmuş olabileceği belirtiliyor. Eserin geçmişi ise Osmanlı Padişahı II. Mustafa ile Habsburg İmparatorluğu arasında kurulan diplomatik ilişkilere kadar uzanıyor.
Patronlar Dünyası’ndan Toygun Atilla’nın haberine göre, yüzyıllarca Avrupalı soylu bir ailenin koleksiyonunda korunan iki tarihî halı, şimdi Londra’da alıcılarını bekliyor. Bunlardan biri Uşak kökenli olduğu düşünülen Lotto halısı, diğeri ise Gördes seccadesi. Ancak halıların padişahın kişisel hediyesi olduğu bilgisi henüz kesin belgelerle doğrulanmış değil.
Uşak Halısına 40 Bin Sterline Kadar Değer Biçildi
Christie’s kataloğunda yer alan 177’ye 123 santimetre ölçülerindeki Lotto halısı, 17. yüzyıl başlarına tarihlendiriliyor. Müzayede evi, eserin muhtemel üretim yerini Batı Anadolu’daki Uşak olarak gösteriyor. Karakteristik geometrik desenleriyle tanınan halı türü, adını bu dokumaları resimlerinde betimleyen İtalyan Rönesans ressamı Lorenzo Lotto’dan alıyor.
Uşak’la ilişkilendirilen halının tahmini satış aralığı 30 bin ile 40 bin sterlin arasında açıklandı. Bu tutar henüz gerçekleşmiş bir satış fiyatı değil. Nihai bedel, 12 Kasım’daki açık artırmada belirlenecek.
Uşak, Osmanlı döneminden itibaren gelişen halı dokumacılığıyla Anadolu’nun önemli üretim merkezlerinden biri olarak tanınıyor. Bu nedenle bir Lotto halısının uluslararası müzayede kataloğunda Uşak’la ilişkilendirilmesi, yalnızca koleksiyonerler açısından değil, kentin kültürel mirası bakımından da önem taşıyor.
Eserin kesin dokuma yerinin belirlenmemiş olması ise katalogdaki “muhtemelen Uşak” ifadesinin korunmasını gerektiriyor.
İkinci halı olan Gördes seccadesi, 17. yüzyıl sonu ile 18. yüzyıl başına tarihlendiriliyor. Christie’s, benzer örneklerin Romanya’nın Sibiu kentindeki Brukenthal Müzesi ile Viyana’daki Uygulamalı Sanatlar Müzesi koleksiyonlarında bulunduğuna işaret ediyor.
Osmanlı Sarayından Avrupa’ya Uzanan Hikâye
Her iki dokumanın geçmişi, Habsburg İmparatoru I. Leopold’un büyükelçisi Kont Wolfgang IV von Oettingen-Wallerstein’a dayanıyor. Kont, 1699 Karlofça Antlaşması sonrasında yürütülen diplomatik görüşmeler kapsamında İstanbul’da bulunmuş ve II. Mustafa’nın huzuruna çıkmıştı.
Christie’s tarafından aktarılan aile anlatısına göre halılar, padişah tarafından konta armağan edildi. Eserler, kontun 1708’deki ölümünün ardından soyundan gelenlerin elinde 2000’li yılların başlarına kadar korundu. Daha sonra mevcut sahipleri tarafından aile mirasçılarından satın alındı.
Bununla birlikte hediye iddiasının dayanağı, doğrudan bir saray kaydından ziyade aile içinde aktarılan bilgi olarak gösteriliyor.
327 Yıllık Belgede Uşak Seccadeleri Yer Alıyor
Dikkat çekilen bir başka ayrıntı, yaklaşık 1699 yılına tarihlenen Osmanlıca hediye listesi oldu. Avusturya Bilimler Akademisinin yayımladığı diplomasi kaynaklarında bulunan listede, II. Mustafa’nın İmparator I. Leopold’a gönderdiği hediyeler sıralanıyor.
Kayıtlarda 15 işlemeli Uşak seccadesi ve dört büyük işlemeli Acem halısı yer alıyor. Atlar, kıymetli kumaşlar ve değerli eşyaların da bulunduğu liste, Uşak dokumalarının Osmanlı diplomasisindeki yerini ortaya koyuyor. Ancak belge imparatora gönderilen hediyeleri anlatırken, müzayededeki eserlerin konta verildiği öne sürülüyor. Dolayısıyla iki halıyla bu kayıt arasında doğrudan bağlantı kurulmuş değil.
