Boşandığı Eşiyle Yaşayanlar İçin Kritik Uyarı Faiziyle Geri Alınabilir
Anayasa Mahkemesi, sosyal güvenlik sisteminden ölüm geliri veya aylığı alan binlerce kişiyi yakından ilgilendiren önemli bir karara imza attı. Yüksek Mahkeme, eşinden boşanmasına rağmen eski eşiyle fiilen yaşamaya devam ettiği belirlenen eş ve çocukların aylıklarının kesilmesine ilişkin kanun hükmünün iptali talebini oybirliğiyle reddetti.
İstanbul Anadolu 21. İş Mahkemesi tarafından yapılan başvuruda, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 56’ncı maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğu ileri sürülmüştü. Anayasa Mahkemesinin 26 Mart 2026 tarihli, E.2025/210 ve K.2026/70 sayılı kararı 14 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı. Kararın görüşüldüğü dosya ve başvuruyu yapan mahkeme, AYM’nin Genel Kurul gündeminde de yer aldı.
Aylık Kesilecek, Geçmiş Ödemeler Geri Alınacak
Düzenlemeye göre eşinden resmî olarak boşandığı hâlde eski eşiyle fiilen birlikte yaşamayı sürdüren eş ve çocuklara bağlanmış gelir ve aylıklar kesiliyor. Bu kişilere daha önce yapılmış ödemeler de kanunda belirlenen esaslara göre geri isteniyor.
Somut olayda bir hak sahibinin ölüm aylığı, boşandığı eşiyle birlikte yaşamaya devam ettiği gerekçesiyle kesildi. Geçmişte yapılan ödemeler için de borç bildirimi düzenlendi. İşlemin iptali talebiyle açılan davaya bakan mahkeme, kuralın özel hayata saygı, eşitlik ve mülkiyet hakları yönünden Anayasa’ya aykırı olabileceği değerlendirmesiyle AYM’ye başvurdu.
Başvuruda, birlikte yaşama durumunun araştırılmasının özel hayata müdahale oluşturabileceği ve hiç evlenmemiş biriyle yaşayanlarla eski eşiyle yaşayan kişiler arasında farklı uygulama yapılmasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu savunuldu.
AYM: Amaç Hakkın Kötüye Kullanılmasını Önlemek
Anayasa Mahkemesi ise düzenlemenin açık, anlaşılır ve öngörülebilir olduğuna karar verdi. Kararda, boşandığı eşiyle fiilen yaşamaya devam eden kişinin eş desteğinden gerçekte yoksun kalmadığına dikkat çekildi.
Yüksek Mahkeme, düzenlemenin temel amacının sosyal güvenlik hakkının kötüye kullanılmasını engellemek ve sınırlı kamu kaynaklarının gerçek hak sahiplerine yönlendirilmesini sağlamak olduğunu belirtti. Eski eşiyle birlikte yaşayan kişi ile hiç evlenmediği başka biriyle yaşayan kişinin hukuken aynı durumda olmadığı değerlendirilerek eşitlik ilkesinin ihlal edilmediği sonucuna varıldı. 5510 sayılı Kanun’da eski eşle fiilî birliktelik, aylığın kesilmesi ve önceki ödemelerin geri alınması nedeni olarak düzenleniyor.
Geriye Dönük 10 Yıllık Borç Çıkabilir
Yersiz ödemenin kişinin kasıtlı veya kusurlu davranışından kaynaklandığının belirlenmesi hâlinde, tespit tarihinden geriye doğru en fazla 10 yıllık ödeme kanuni faiziyle geri alınabiliyor.
Ödemenin SGK’nin hatalı işleminden kaynaklanması durumunda ise en fazla beş yıllık tutar talep ediliyor. Bu borcun tebliğ tarihinden itibaren 24 ay içerisinde ödenmesi hâlinde faiz uygulanmıyor. Borcun devam eden gelir veya aylıklardan kesilmesi durumunda kesinti oranı yüzde 25 olarak uygulanıyor.
AYM, düzenlemenin kişilere katlanılamayacak bir yük getirmediğini de vurguladı. Eski eşleriyle fiilen birlikte yaşamayı bırakan hak sahiplerine, diğer yasal şartları taşımaları hâlinde yeniden gelir veya aylık bağlanabilecek. Böylece aylık alma hakkı tamamen ortadan kalkmıyor; yalnızca fiilî birlikteliğin sürdüğü dönem için sınırlandırılıyor.
